Tekort aan medicijnen baart apothekers zorgen

Categorie Handel
Tekort aan medicijnen baart apothekers zorgen

De Belgische apothekers voeren elke dag hun werk met veel passie uit. Toch kampen de zogenaamde ‘officina’-apothekers zoals u ze best kent, evenzeer als andere sectoren met enkele bottlenecks. Een tekort aan medicijnen is een actueel thema waarvan de proportie toeneemt. In november vorig jaar werd de kaap van vierhonderd overschreden, momenteel staat de teller op 443.

Dat cijfer betekent dat ongeveer 5 procent van de reguliere medicatie ontbreekt: “Het is weliswaar wat arbitrair want voor vele geneesmiddelen bestaat een alternatief, toch trekken we aan de alarmbel omdat we dagelijks kunst- en vliegwerk moeten doen om mensen aan hun geneesmiddel te helpen, en soms lukt het gewoon niet meer”, zegt ondervoorzitter en woordvoerder van de APB (Algemene Pharmaceutische Bond) Lieven Zwaenepoel.

“In werkelijkheid gaat het in onze apotheek over enkele tientallen producten die dringend aan levering toe zijn.” Fabienne Ergo van de gelijknamige apothekerszaak in het landelijke Estinnes-au-Val zegt dat door het tekort
voortdurend overleg nodig is met artsen: “We bekijken de nijpende tekorten en bepalen samen welk alternatief we aan de patiënt kunnen en mogen voorstellen. Soms impliceert dit ook dat we in het buitenland medicatie aankopen, maar die leveringen nemen wat tijd in beslag. Soms tot vijf dagen, du jamais vu.” De oorzaak van het tekort is meerledig:
“Verschillende factoren spelen hierin een rol, meestal zijn die van economische en internationale aard en laat de oplossing op zich wachten. We kunnen dit als bond moeilijk bijsturen. Soms gaat het over een product dat slechts in één buitenlandse fabriek wordt geproduceerd. Ligt de productie-eenheid stil door overmacht, moet de wereld wachten op de medicatie. Belangrijk is steeds de kwaliteitsgarantie”, aldus Zwaenepoel.

Complexe problemen

Apotheker Marco Peeters uit Boom spreekt ook van aanslepende tekorten: “Vaak ontbreekt de communicatie waarom
een medicijn tijdelijk niet beschikbaar is maar toegegeven, soms heeft het volgens mij te maken met de globalisering.
Als er in het buitenland bij een bedrijf wordt gestaakt, dragen wij daar de gevolgen van. In Nederland zijn de tekorten nog groter.” Zwaenepoel beaamt: “Bij onze noorderburen worden aanbestedingen uitgeschreven voor de leveringen van medicijnen. Dat resulteert in erg scherpe en lage prijzen, maar heeft ook als gevolg dat er geen alternatieven zijn.

Dat is hier gelukkig anders. Voorbeelden zijn bloedverdunners die aan spotprijzen worden verkocht, zelfs verlieslatend. Dan wordt het natuurlijk moeilijk voor een bedrijf om het op de markt te houden.” Peeters spreekt ook van hartmedicatie en medicijnen tegen epilepsie: “In deze gevallen is er gevaar voor de volksgezondheid, want ze zomaar vervangen door een ander medicijn kan niet. Mensen kijken in de richting van ‘Brussel’ bij een probleem, soms is het echter ingewikkelder.”

Marco Peeters

"Tekort aan medicijnen kan gevaar zijn voor de volksgezondheid."

Betalen we te weinig of te veel?

Goedkope geneesmiddelen zijn dus niet de prins op het witte paard. Toch ziet Fabienne Ergo de prijs dalen:

Wat men ook denkt, vaak dalen terugbetaalde geneesmiddelen in prijs. Dit is helaas niet altijd merkbaar voor de patiënt. In België verkopen we veel grote verpakkingen. Daarom komt de patiënt voor zijn behandeling voor 3 maanden en betaalt hetzelfde als wanneer hij maandelijks een doos zou kopen. Door besparingen van de overheid dreigen de terugbetalingen te verminderen of zelfs te verdwijnen. Zo zou het gebruik van medicatie moeten verminderen. Dit gebeurde trouwens onlangs met antibiotica en neussprays die corticosteroïden bevatten. Als de patiënt niet voldoet aan bepaalde criteria, wordt zijn behandeling niet ondersteund door het RIZIV. Generieke geneesmiddelen zijn vandaag ondertussen goed ingeburgerd en hebben farmaceutische bedrijven gedwongen hun prijzen te verlagen. Gelukkig zijn die er want de sector wordt momenteel geconfronteerd met een groot aantal stock-outs. Ze voegt nog toe dat de waarde van haar stock om de drie maanden met 0,1 procent daalt.

Peeters “Ons sociaal systeem met remgeld is goed. Soms krijgen we de opmerking dat producten als Nurofen
in Nederland goedkoper zijn, maar het systeem is daar anders. Je gaat simpelweg naar een drogisterij en koopt een bundel medicijnen, niemand vraagt zich af waarom, er is dus geen controle. Anderzijds zijn er medicijnen die in ons land goedkoper zijn.” Zwaenepoel spreekt van ‘grenstoerisme’: “Niet ver van de Franse grens zie je Fransen die hier medicijnen kopen, aan de Nederlandse grens is het omgekeerd. Ons land behoort bij de middenmoot, we zijn niet extreem goedkoop maar zeker ook niet duurder dan gemiddeld.”

Kinderziektes (bijna) verdwenen

De automatisering en digitalisering is ook voor de farmasector geen onbekende meer en heeft een invloed op de dagelijkse werking. Omwille van veiligheid en efficiëntie geldt sinds 2017 voor artsen en apothekers een overgangsperiode waarbij het voorschrift (met barcode) duidelijk, ondubbelzinnig en uitgetypt op een briefje staat. Het systeem vertoonde bij aanvangsfase kinderziektes en lijkt nu ‘genezen’: “Vanaf 1 januari 2020 wordt het in de meeste gevallen verplicht”, zegt Lieven Zwaenepoel. “Het is echter geen communicatiesysteem waarbij de arts rechtstreeks
en zonder tussenkomst van de patiënt in verbinding staat met de apotheker aangezien het over persoonsgegevens
gaat, en dus privacygevoelig is.

Lieven Zwaenepoel

“Vandaag draait het in ons beroep rond begeleiding en advies.”

Dat zou ook de onafhankelijkheidsrelatie tussen de arts en de apotheker schaden. Dat is niet alleen illegaal, het kan ook lijden tot misbruik.” De APB bereidt momenteel processen voor om de patiënt nog beter bij de ‘digitale flow’ te betrekken: “Een voorbeeld is de eID-card. De patiënt heeft hierdoor altijd toegang tot zijn gegevens en voorschriften op MijnGezondheid.België.be. Hij of zij zal het voorschrift kunnen toewijzen aan een apotheker naar keuze. Er moet ook een ‘fall back-systeem’ bij digitale pannes komen. We hopen dat oplossingen daarvoor in de loop van 2020 gelanceerd kunnen worden. 

Geen virtuele apotheker

Toch lijkt de virtuele apotheker nog zeker niet voor nu. Zowel Fabienne Ergo als Marco Peeters zeggen dat
het menselijke contact tussen patiënt en apotheker nog steeds essentieel is: “Voor mijn job is menselijk contact erg belangrijk, maar de digitalisering komt er langzaam maar zeker. Zo vinden patiënten die hier komen wonen mijn contactgegevens op internet, raadplegen de website en ze worden via sociale netwerken op de hoogte gehouden van de acties in de apotheek. In sommige apothekers staat nu al een scherm dat op maat gemaakt advies aan de klant geeft.

Fabienne Ertgo

“Zonder generische middelen geraakt de sector in de problemen.”

Zwaenepoel ziet het beroep snel evolueren: “Dat heeft het altijd gedaan. Tot in de jaren ’70 maakten vele apothekers
vooral magistrale bereidingen, dat is nu veel minder. Nu is het aanbod geneesmiddelen en andere  ezondheidsproducten afgenomen en draait het veel meer rond begeleiding en advies. De evolutie zal niet stoppen gezien de globalisering en liberalisering. En per slot van rekening: vrije beroepers staan onder druk.”

Ook Marco Peeters zegt dat de apotheker van 2019 niet meer diegene van over tien jaar zal zijn. “Dat betekent
echter niet dat er geen mensen meer in de zaak staan. Ik vrees dat op langere termijn de kleine zaken ertussen
uit gaan en alleen de grote overleven. De rol van de assistent die de klant helpt wordt belangrijker, wij als apotheker krijgen een nog meer adviserende rol.”

De hete adem van supermarkten

Ook al zijn de apothekers gezien de digitale transformatie verplicht nu een tandje bij te steken, loert volgens hen de farmaceutische supermarkt meer dan ooit achter de deur.

Ook al zijn er in zijn directe omgeving voorlopig nergens plannen, zegt ook Peeters dat de commerciële aanpak van sommige spelers nog steeds een bedreiging is voor het vak: “Dergelijke ketens werken op volume en kunnen hierdoor promotiepakketten aanbieden, dat is voor ons niet mogelijk.” Net zoals Ergo vreest hij dat de apotheker de ‘raadgever’ blijft en klanten uiteindelijk kopen waar ze de grootste korting krijgen of op het internet waar hetzelfde product aan een lagere prijs wordt aangeboden. “Ook al dient in elke apotheek steeds een gediplomeerd apotheker aanwezig te
zijn als er geneesmiddelen afgeleverd worden, vrezen we dat klanten soms weinig of niet worden geïnformeerd.” Zwaenepoel zegt dat de commerciële mogelijkheden voor producten die geen geneesmiddel zijn geen grenzen meer kennen: “Hier geldt de koophandelswetgeving. En hopelijk wordt bij de aflevering van geneesmiddelen steeds rekening gehouden met de deontologische code, de gezondheid van de mensen en het feit dat we voor de ziekteverzekering teren op de solidaire bijdrage van iedereen. Er is meer van belang dan alleen maar de prijs.”

deel dit