Het aantal ondernemers dat een vrijstelling vraagt van betaling van sociale bijdragen daalt zeer lichtjes, maar blijft vooral erg hoog. Tijdens de eerste jaarhelft van 2011 waren er 13.892 aanvragen, nog geen 100 minder dan tijdens dezelfde periode vorig jaar. Het huidige cijfer ligt daarmee nog steeds 40 procent hoger dan voor de crisis. “Deze cijfers tonen duidelijk aan dat heel wat zelfstandigen het zelfs in 2011 nog erg moeilijk hebben”, reageert NSZ-voorzitter Christine Mattheeuws. En gezien de sombere economische vooruitzichten hoeft niet meteen beterschap verwacht te worden. Het hoge aantal aanvragen heeft tot gevolg dat de Commissie, die zich buigt over de vrijstellingen, niet kan volgen en de behandelingstermijn van zes maanden is opgelopen tot bijna één jaar. Dat is een ramp voor de zelfstandigen die hun dossier geheel of gedeeltelijk geweigerd zien na die behandelingsperiode, want zij moeten een boete betalen sinds de aanvraag tot de weigering. Daarom vindt NSZ dat er dringend meer manschappen en ICT-uitrusting moeten worden voorzien. De commissie vrijstelling is een mooi instrument om zelfstandigen in nood tijdelijk te helpen. Het is dan ook de plicht van de overheid om dit instrument, uniek in Europa, goed en efficiënt te laten draaien.

Tot en met 2008 vroegen zo’n 20.000 zelfstandigen jaarlijks een vrijstelling van betaling van hun sociale bijdragen aan bij de Commissie voor Vrijstelling van Sociale Bijdragen. De laatste twee jaren, 2009 en 2010, kende het aantal aanvragen een boom, met respectievelijk 27.528 en 27.915 vrijstellingen. Ook dit jaar blijft het aantal aanvragen hoge toppen scheren. Tijdens de eerste zes maanden van dit jaar kreeg de Commissie 13.892 aanvragen te verwerken, tegenover 13.949 aanvragen tijdens dezelfde periode vorig jaar.

Door het groot aantal aanvragen duikt er echter een ander probleem op: de behandelingstermijn van een aanvraag nam voor de crisis zes maanden in beslag. Nu is die termijn opgelopen tot 11 maanden. Dat komt omdat de commissie qua mankracht niet uitgerust is om dermate veel aanvragen te verwerken. Ook het aantal rechters dat een finaal oordeel velt is ontoereikend als gevolg van benoemingsproblemen. Bovendien kan de ICT-uitrusting beter. Het is toch niet meer van deze tijd dat elke aanvraag die binnenkomt moet overgetypt worden.

De langere behandelingstermijn is op zich geen probleem bij zelfstandigen die hun vrijstelling volledig krijgen, maar heeft wel zware repercussies voor zelfstandigen wiens aanvraag gedeeltelijk of volledig afgekeurd wordt. Zij zullen, na de uitspraak, niet alleen hun sociale bijdragen van de voorbijgaande kwartalen waarvoor geen vrijstelling werd bekomen in één klap moeten betalen, maar worden ook nog eens beboet voor het te laat betalen van deze bijdragen. Deze boete bedraagt indien de bijdragen een jaar te laat worden betaald 19 procent (4 maal trimestriële boete aan 3 procent + 7 procent per jaar) van het verschuldigde bedrag en riskeert hen dus nog dieper de put in te sleuren. Wetende dat het aantal (gedeeltelijke) weigeringen met bijna de helft is toegenomen tegenover 2008 is dat geen verwaarloosbaar probleem. De behandelingstermijn moet zo kort mogelijk zijn. Daarom vraagt NSZ op korte termijn meer middelen voor de commissie.

Dat is dringend nodig want de ondernemersorganisatie verwacht ook voor de tweede helft 2011 heel wat aanvragen, zeker wanneer de economie opnieuw in recessie gaat. Finaal verwacht NSZ uit te komen op 27 à 28.000 aanvragen en dat blijft erg veel. Dat komt ook doordat zelfstandigen nog niet op pre-crisisniveau zitten maar wel bijdragen moeten betalen op basis van een jaar net voor de economische crisis. Dat heeft te maken met de huidige berekeningswijze. Op dit moment worden de sociale bijdragen die zelfstandigen verschuldigd zijn berekend op basis van hun inkomsten van drie jaar geleden. De sociale bijdragen die zij in 2011 moeten betalen, vloeien dus voort uit hun inkomsten van 2008. Dat beantwoordt niet aan de realiteit. Voor NSZ moet er dus een andere berekeningswijze komen die dichter aansluit bij de economische realiteit, een idee dat overigens net voor de val van de federale regering, bijna één jaar geleden, reeds in een zeer gevorderd stadium op de regeringstafel lag.